
Βασούλα Ευθυμιάδου
Βασούλα Ευθυμιάδου
Η Βασιλική (Βασούλα) Ευθυμιάδου, το γένος Κελεσίδη, γεννήθηκε το 1935 στη Λεκάνη Καβάλας. Μεγάλωσε σε ένα έντονα ποντιακό περιβάλλον, μέσα στο οποίο η ποντιακή διάλεκτος, η μουσική και το τραγούδι αποτελούσαν οργανικό μέρος της καθημερινότητας. Τα βιώματα αυτά διαμόρφωσαν από νωρίς τη σχέση της με την παράδοση και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα καλλιτεχνική και πολιτιστική της δραστηριότητα.
Η αγάπη της για τη διατήρηση και τη μετάδοση της ποντιακής παράδοσης εκφράστηκε και μέσα από τον χορό. Ήδη από τη δεκαετία του 1970 παρέδιδε στο σπίτι της μαθήματα ποντιακών χορών σε παιδιά ποντιακών οικογενειών της Νίκαιας και της ευρύτερης περιοχής, συμβάλλοντας με τον δικό της τρόπο στη μεταβίβαση της παράδοσης στις νεότερες γενιές.
Παράλληλα, η σχέση της με το ποντιακό τραγούδι είχε ήδη περάσει στη δισκογραφία. Οι πρώτες καταγεγραμμένες κυκλοφορίες της ανάγονται στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Στον Ποντιακό Στίχο καταγράφονται, μεταξύ άλλων, τα «Τη γραίας το σ̌αλβάρι / Τα ψ̌ήα» του 1969, «Χορός Θρακιώτικος Ζωναράδικος / Ο Στάθης ας σην Καστοριάν» του 1970 και μια ιδιαίτερα πυκνή σειρά δίσκων 45 στροφών το 1971. Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί και την έναρξη μιας μακρόχρονης συνεργασίας με τον Νίκο Τσιμαχίδη, μια από τις σημαντικότερες μορφές του ποντιακού βιολιού.
Από εκείνη την πρώτη περίοδο προέρχονται ηχογραφήσεις όπως τα «Τα ποντιακά παιδία / Το παράπονο του πατέρα», «Τίμι-τίμι τον αητόν / Τερώ τα στράτας», «Τ’ έρημον η ξενιτεία / Εμπροπίσ’», «Επέμ’να ορφανόν / Τα κέφια της Βασούλας» και «Το βιολίν επήρεν άψιμον / Αροθυμώ και έρχουμαι». Στις παραγωγές αυτές συναντάται ήδη και ο Γεώργιος Κελίδης, άλλοτε ως στιχουργός ή συνθέτης και άλλοτε ως μουσικός. Χαρακτηριστικά, στο «Αροθυμώ και έρχουμαι» οι στίχοι είναι του Κελίδη, ενώ η μουσική του Νίκου Τσιμαχίδη.
Το 1973 συμμετείχε επίσης στον δίσκο «Η αθάνατη λύρα του Πόντου», όπου εμφανίζεται μαζί με τον Νίκο Τσιμαχίδη και άλλους καλλιτέχνες της εποχής. Η συγκεκριμένη παραγωγή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το «Τη Τσ̌οφούλας η σεβντά», με τη Βασούλα Ευθυμιάδου και τον Τσιμαχίδη στο τραγούδι και τον Γεώργιο Κελίδη στα πλήκτρα.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 διεύρυνε τη δραστηριότητά της και προς το ποντιακό θέατρο, συμμετέχοντας ενεργά στη θεατρική ομάδα της Ένωσης Ποντίων Νίκαιας–Κορυδαλλού. Καθοριστική υπήρξε εκεί η συνεργασία της με τον Γεώργιο Κελίδη, συγγραφέα, σκηνοθέτη και έφορο του θεατρικού τμήματος, μέσα από την οποία ανέδειξε και την υποκριτική πλευρά της καλλιτεχνικής της παρουσίας.
Η μουσική, ωστόσο, παρέμεινε ο βασικός άξονας της πορείας της. Εμφανιζόταν σε ποντιακά στέκια και εκδηλώσεις της Αττικής και συνέχισε επί δεκαετίες τη συνεργασία της με τον Νίκο Τσιμαχίδη, με τον οποίο διαμόρφωσε ένα ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο ερμηνευτικό δίδυμο. Ο Τσιμαχίδης, αυτοδίδακτος βιολιστής με δισκογραφική δραστηριότητα ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, αποτέλεσε τον σταθερότερο μουσικό συνεργάτη της.
Η συνεργασία τους συνεχίστηκε και σε μεταγενέστερες παραγωγές. Το 1992 καταγράφεται η συμμετοχή της στο «Ποντιακό Ξεφάντωμα», ενώ το 1993 ακολούθησαν τα «Το χρυσό βιολί του Πόντου» και «Μακεδών Αλέξανδρε». Στις αρχές του 21ου αιώνα η δισκογραφική της παρουσία γνώρισε νέα περίοδο δραστηριότητας με τα «Ο ποπάς και η ποπαδία» (2002), «Αλησμόνητες πατρίδες» (2004), «Τα κέφια της Βασούλας» (2005) και «Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον» (2007).
Ιδιαίτερη θέση στην πορεία της κατέχει το γεγονός ότι δεν περιορίστηκε στον ρόλο της ερμηνεύτριας. Υπέγραψε η ίδια στίχους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μουσική σε σημαντικό αριθμό τραγουδιών. Στις «Αλησμόνητες πατρίδες» συνυπογράφει με τον Νίκο Τσιμαχίδη τραγούδια όπως τα «Ελάστα κι επορπάτεσα», «Έλα, έλα μετ’ εμέν» και «Μακεδονία έμορφος», ενώ στο «Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον» εμφανίζεται ως στιχουργός σε μεγάλο μέρος του υλικού.
Ανάμεσα στα τραγούδια που φέρουν αποκλειστικά δικούς της στίχους βρίσκονται τα «Η μπάλα», «Σα μαύρα», «Πατέρα», «Έφυγαμε ας σον Πόντον» και «Πόντιος κι έναν ομμάτ’», αποτυπώνοντας ένα στιχουργικό εύρος που κινείται από το χιούμορ και την καθημερινότητα έως τη μνήμη, την ξενιτιά και την απώλεια.
Η έκταση της δισκογραφικής της παρουσίας επιβεβαιώνεται και από νεότερη ακαδημαϊκή έρευνα του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, η οποία εξετάζει τη γυναικεία φωνή στην ποντιακή δισκογραφία από το 1970 έως το 2000. Με ποσοτικό κριτήριο τη δισκογραφική δραστηριότητα, η Βασούλα Ευθυμιάδου συγκαταλέγεται στις πέντε γυναίκες ερμηνεύτριες με τις περισσότερες συμμετοχές κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Ήταν παντρεμένη με τον Μανώλη Αναλυτή (1930–2012) και δεν απέκτησαν παιδιά. Η ίδια έφυγε από τη ζωή στις 16 Ιουλίου 2021, αφήνοντας πίσω της μια πολυδιάστατη παρουσία που συνδύασε το τραγούδι, τη στιχουργία, το θέατρο, τον χορό και τη βιωματική μετάδοση της ποντιακής παράδοσης στις νεότερες γενιές.
Albums/Singles (17)

Τραγούδια (79)
- Pastırma - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Αλών’ - Τα κέφια της Βασούλας
- Απ’ εσέναν, πουλόπο μ’ - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Αροθυμώ και έρχουμαι - Το βιολίν επήρεν άψιμον (Ορχηστρικό)/Αροθυμώ και έρχουμαι
- Ατς κολάριν - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Για τ’ εσέν θα πάγω ρούζω σον κρεμόν - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Για τ’ εσέν θα σκοτούμαι - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Γιατί, πατέρα; - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Γουρπάν’ σ’ εσέν - Τα κέφια της Βασούλας
- Διπάτ’ Τραπεζούντος - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Εγώ είμαι Πόντιος - Τα κέφια της Βασούλας
- Έλα, έλα μετ’ εμέν - Αλησμόνητες πατρίδες
- Ελάστα κι επορπάτεσα - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Ελάστα κι επορπάτεσα - Αλησμόνητες πατρίδες
- Εμείς μαζί ’κι ’ίνουμες - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Εμένα λένε με Νικολάκη - Αλησμόνητες πατρίδες
- Εξέβα απάν’ σο ραχ̌ίν - Αλησμόνητες πατρίδες
- Εξέβαμε και σο παπόρ’ - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Επέμ’να ορφανόν - Επέμ’να ορφανόν/Τα κέφια της Βασούλας
- Επέμ’να ορφανόν - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Έφυγαμε ας σον Πόντον - Τα κέφια της Βασούλας
- Η Θοδώρα κι η Παρθένα - Η Τσ̌όφα εζάντυνεν/Η Θοδώρα κι η Παρθένα
- Η Θοδώρα κι η Παρθένα - Η Θοδώρα κι η Παρθένα/Τα βάσανα τη ξενιτείας
- Η κόρ’ εξέβεν σον παρχάρ’ - Αλησμόνητες πατρίδες
- Η μάνα έν’ κρύον νερόν - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Η μάνα όντας τρώει ψωμίν - Αλησμόνητες πατρίδες
- Η μπάλα - Τα κέφια της Βασούλας
- Η νύφε και η πεθερά - Αλησμόνητες πατρίδες
- Η Τσ̌όφα εζάντυνεν - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Η Τσ̌όφα εζάντυνεν - Η Τσ̌όφα εζάντυνεν/Η Θοδώρα κι η Παρθένα
- Καπίκιοϊ και Τσ̌εβισλούκ - Αλησμόνητες πατρίδες
- Καραμελίκ - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Κορτσόπον, λάλ’ με - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Κούκλα μ’ - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Μακεδονία έμορφος - Αλησμόνητες πατρίδες
- Ν’ αϊλί εμάς - Αλησμόνητες πατρίδες
- Ο γέρον και η γραία - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Ο Κωστίκας κι ο Γιωρίκας - Αλησμόνητες πατρίδες
- Ο Νίκον ο βιολιτζής - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Ο ξεριζωμός - Τα κέφια της Βασούλας
- Ο πόνος της ξενιτειάς - Ο πόνος της ξενιτειάς
- Ο ποπάς και η ποπαδία - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Ο Στάθης ας σην Καστοριάν - Χορός Θρακιώτικος Ζωναράδικος/Ο Στάθης ας σην Καστοριάν
- Όλο λες με «δέβα κι έλα» - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Όταν γερά η μάνα - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Όταν πας σα κέντρα - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Πατέρα - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Πατέρα - Τα κέφια της Βασούλας
- Ποδόσφαιρον - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Πολλά χρόνια εδέβανε/Όλα τα τριαντάφυλλα/Όλια τα κάστρα - Αλησμόνητες πατρίδες
- Ποντιακόν αίμαν - Τα κέφια της Βασούλας
- Πόντιος κι έναν ομμάτ’ - Τα κέφια της Βασούλας
- Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Πουλόπο μ’ - Τα κέφια της Βασούλας
- Σα μαύρα - Τα κέφια της Βασούλας
- Σαράντα μήλα κόκκινα - Ο ποπάς και η ποπαδία
- Στου Νέστου τα θολά νερά - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Τ’ έρημον η ξενιτεία - Τ’ έρημον η ξενιτεία/Εμπροπίσ’
- Τ’ ομματόπα σ’ παρλαεύ’νε - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Τα βάσανα τη ξενιτείας - Η Θοδώρα κι η Παρθένα/Τα βάσανα τη ξενιτείας
- Τα καημένα τα παιδία - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Τα ποντιακά παιδία - Τα ποντιακά παιδία/Το παράπονο του πατέρα
- Τα φυλλόπα - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Τα φυλλόπα - Τα φυλλόπα/Μπροστά σ’ οσπίτ’ το έρημον
- Τα ψ̌ήα - Τη γραίας το σ̌αλβάρι/Τα ψ̌ήα
- Τερώ τα στράτας - Τίμι-τίμι τον αητόν/Τερώ τα στράτας
- Τη γραίας το σ̌αλβάρι - Τη γραίας το σ̌αλβάρι/Τα ψ̌ήα
- Τη Τρίχας το γεφύρι - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Τη Τρίχας το γεφύρι - Αλησμόνητες πατρίδες
- Τη Τσ̌οφούλας η σεβντά - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Τη τυφεκί’ μ’ το ταπάν - Αλησμόνητες πατρίδες
- Τίμι-τίμι τον αητόν - Τίμι-τίμι τον αητόν/Τερώ τα στράτας
- Το κλάμα - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Το μίνι - Πόντος, πατρίδα μ’ έμορφον
- Το παράπονο του πατέρα - Τα ποντιακά παιδία/Το παράπονο του πατέρα
- Το τρένο τη ξενιτείας - Το χρυσό βιολί του Πόντου
- Τρανόν φουρτούναν έπαθεν - Η αθάνατη λύρα του Πόντου
- Τσ̌άμπασ̌ι - Τα κέφια της Βασούλας
- Χαμαιλετάρ’ - Ο ποπάς και η ποπαδία















