Apolas Lermi

30 Ιουλίου 1984

Ο Απόλας Λέρμι (πραγματικό όνομα Αμπντουραχμάν Λέρμι – Abdurrahman Lermi) γεννήθηκε το 1984 στην Τόνια (Τόνγια) της επαρχίας Τραπεζούντας και είναι Τούρκος τραγουδιστής, μουσικός και δημιουργός με ιδιαίτερη παρουσία στον χώρο της παραδοσιακής μουσικής της Μαύρης Θάλασσας. Σε ηλικία 10 ετών μετακόμισε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη, χωρίς όμως να χάσει τους δεσμούς του με τη γενέτειρά του. Το καλλιτεχνικό του όνομα «Απόλας» προέρχεται από παρατσούκλι που του έδωσαν οι φίλοι του. Στα πρώτα μουσικά του βήματα ασχολήθηκε με το μπαγλαμά (bağlama), ενώ στη συνέχεια έμαθε κλασική κιθάρα, ηλεκτρική κιθάρα και ποντιακή λύρα (κεμεντζέ). Η μουσική του πορεία τον οδήγησε στην αναζήτηση των πολιτισμικών ριζών της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποντιακή μουσική παράδοση και την ποντιακή διάλεκτο (Ρωμαίικα / Romeika). Το 2011 κυκλοφόρησε τον πρώτο του δίσκο με τίτλο «Kalandar» (Καλαντάρ), αφιερωμένο στην κουλτούρα της Μαύρης Θάλασσας. Ο δίσκος περιλαμβάνει παραδοσιακά τραγούδια, αλλά και κομμάτια στην ποντιακή διάλεκτο, πολλά από τα οποία είχαν σχεδόν λησμονηθεί στην περιοχή του Πόντου. Η λέξη «Καλαντάρ» αναφέρεται στον πρώτο μήνα του παλιού παραδοσιακού ημερολογίου και συνδέεται με τις εορταστικές παραδόσεις της 13ης και 14ης Ιανουαρίου. Ανάμεσα στα πιο γνωστά τραγούδια του άλμπουμ συγκαταλέγονται τα «Mektup», «Αγαπώ σε» (Ağapo Se), «Yağmur», «Seçim Zamanı» και «Αγασάρ Χορόν». Το βίντεοκλιπ του τραγουδιού «Αγαπώ σε» γυρίστηκε στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά και αποτέλεσε το πρώτο μουσικό βίντεο στην ποντιακή διάλεκτο που γυρίστηκε στον συγκεκριμένο ιστορικό χώρο. Το τραγούδι «Seçim Zamanı» αποτέλεσε την αφετηρία για το πρότζεκτ «Diren Karadeniz» (Αντιστάσου Μαύρη Θάλασσα), στο οποίο συμμετείχαν 24 καλλιτέχνες και το οποίο ανέδειξε περιβαλλοντικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα της περιοχής. Το 2012 δημιούργησε την τηλεοπτική εκπομπή «Kalandar», με αντικείμενο την παραδοσιακή μουσική της Μαύρης Θάλασσας. Πολλά από τα τραγούδια του, παραδοσιακά αλλά και προσωπικές δημιουργίες, χρησιμοποιήθηκαν σε τηλεοπτικές σειρές, κινηματογραφικές παραγωγές και ντοκιμαντέρ. Το 2013 κυκλοφόρησε το δεύτερο άλμπουμ του με τίτλο «Santa» (Σάντα), εμπνευσμένο από την ιστορική ποντιακή κοινότητα της Σάντας στην περιοχή της Γκιουμούς-χανέ. Στον δίσκο περιλαμβάνονται γνωστά τραγούδια όπως τα «Eski Yar», «Felek», «Beşikdüzü», «Karadeniz», «Tonton», «Yaban Eller», «Kaderim Böyle İmiş» και «Görele Horonu». Ξεχωρίζουν επίσης οι συνεργασίες του με τον Γιώργο Ιωαννίδη στο τραγούδι «Maçka Trigona» και με την Ειροντίνα Κανδραλή στο «Kelebek». Το 2016 κυκλοφόρησε ταυτόχρονα σε Ελλάδα και Τουρκία το άλμπουμ «Romeika», ένα έργο αφιερωμένο αποκλειστικά στην ποντιακή διάλεκτο. Στόχος του δίσκου ήταν η ανάδειξη αυτής της γλωσσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς και η αμφισβήτηση των στερεοτύπων που υπήρχαν γύρω από αυτήν στην Τουρκία. Στον δίσκο συμμετείχε η Πέλα (Πελαγία) Νικολαΐδου, ενώ ο Βαχίτ Τουρσούν, συγγραφέας του ποντιακού λεξικού Romeika, απήγγειλε το ποίημά του «Το χωρίον μ’ νομίζω». Τα σκίτσα του ένθετου ανήκουν στον συγγραφέα και ζωγράφο Μουζαφέρ Ορουτσόγλου. Το μοναδικό βίντεοκλιπ του άλμπουμ ήταν για το τραγούδι «Laison» και γυρίστηκε στην Κωνσταντινούπολη. Το 2017 συνέθεσε τον επίσημο ύμνο της ποδοσφαιρικής ομάδας Τραμπζονσπόρ (Trabzonspor) για τα 50 χρόνια από την ίδρυσή της. Το 2018 κυκλοφόρησε το τέταρτο άλμπουμ του με τίτλο «Momoyer», ονομασία που παραπέμπει στους Μωμογέρους, το παραδοσιακό ποντιακό λαϊκό θέατρο και τα χειμερινά εθιμικά δρώμενα της Τραπεζούντας. Από τον δίσκο ξεχώρισαν τραγούδια όπως το «Bir Baktım», το οποίο συνοδεύτηκε από το πρώτο του βίντεο με παραδοσιακό χορό, το «Senan Kardian Apes», που γυρίστηκε στο ιστορικό Ακρωτήριο Ιάσων (Yason Burnu), το «Uzungöl Şerah», με οικολογικό μήνυμα για την προστασία της περιοχής του Ουζουνγκιόλ, καθώς και τα «Dünya», «Kanlı Hemşin», «Memleket», «Ah Almanya» και «Karayemiş Ağacı». Κατά τη διάρκεια της καλλιτεχνικής του πορείας έχει συνεργαστεί με σημαντικούς μουσικούς και δημιουργούς, όπως ο κορυφαίος ποντιακός λυράρης Σαΐτ Ουτσάρ (Sait Uçar), ο δεξιοτέχνης της ποντιακής λύρας Ματθαίος Τσαχουρίδης, ο Μπάμπης Κεμανετζίδης, ο Χριστόφορος Κοσμίδης, ο Δημήτρης Καρασαββίδης και ο Γιάννης Γκόσιος. Ιδιαίτερη σημασία είχε η συνεργασία του με τον Μικαΐλ Ασλάν (Mikail Aslan), μουσικό με επίκεντρο τον πολιτισμό των Ζαζά, στο τραγούδι «Hal Yamano». Η δημιουργία αυτή αποτέλεσε μια από τις πρώτες οργανωμένες μουσικές γέφυρες μεταξύ της ποντιακής και της ζαζαϊκής πολιτισμικής παράδοσης, με γυρίσματα στην Τραπεζούντα, τη Ριζούντα και το Τούντζελι. Ακολούθησε και ηχογράφηση του τραγουδιού «Laze Mı» στη γλώσσα Ζαζάκι. Έχει επίσης συνεργαστεί με καλλιτέχνες όπως ο Χουσνού Αρκάν (Hüsnü Arkan) και το συγκρότημα Kardeş Türküler. Τα επόμενα χρόνια συνέχισε τη δισκογραφική του δραστηριότητα με ψηφιακές κυκλοφορίες και singles, όπως τα «Aşk Denizi», «Akşam Oldu Karanlık», «Seni de Unuturum», «Kalanima Deresi» και άλλα. Το 2025 κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Hobur», συνεχίζοντας την ενασχόλησή του με την έθνικ μουσική και την ανάδειξη διαφορετικών γλωσσικών και πολιτισμικών παραδόσεων. Το 2026 συνεργάστηκε με τον Αλί Ντογάν Γκονιουλτάς (Ali Doğan Gönültaş) στο τραγούδι «Xıme» στη γλώσσα Ζαζάκι και κυκλοφόρησε τη διασκευή του παραδοσιακού τραγουδιού «Kimliğim Dünyalı Vatanım Evren», σε στίχους και μουσική της Οζάν Σαχτούρνα (Ozan Şahturna). Ο Απόλας Λέρμι συνεχίζει μέχρι σήμερα την καλλιτεχνική του δραστηριότητα μέσα από συναυλίες, νέες κυκλοφορίες, συνεργασίες και έργα που επικεντρώνονται στην παραδοσιακή μουσική της Μαύρης Θάλασσας, με ιδιαίτερη συμβολή στη διάδοση της ποντιακής διαλέκτου και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πόντου. Παράλληλα, μέσα από τη μουσική του έχει αναδείξει κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, γεγονός που κατά καιρούς έχει προκαλέσει αντιδράσεις και δυσκολίες στην καλλιτεχνική του πορεία. 🇬🇧 Apolas Lermi (real name Abdurrahman Lermi) was born in 1984 in Tonya, Trabzon province, and is a Turkish singer, musician, and songwriter with a distinctive presence in the field of Black Sea traditional music. At the age of 10, he moved with his family to Istanbul, without losing his ties to his birthplace. His stage name "Apolas" comes from a nickname given to him by his friends. In his first musical steps, he focused on the baglama (bağlama), and later learned classical guitar, electric guitar, and Pontic lyra (kemençe). His musical journey led him to search for the cultural roots of the Black Sea region, with a particular emphasis on Pontic musical tradition and the Pontic Greek dialect (Romeika). In 2011, he released his first album titled "Kalandar", dedicated to the culture of the Black Sea. The album includes traditional songs as well as tracks in the Pontic dialect, many of which had been almost forgotten in the Pontus region. The word "Kalandar" refers to the first month of the old traditional calendar and is associated with the festive traditions of January 13th and 14th. Among the most famous songs of the album are "Mektup", "Ağapo Se" (I Love You), "Yağmur", "Seçim Zamanı", and "Agasar Horon". The music video for the song "Ağapo Se" was filmed at the Sumela Monastery and was the first music video in the Pontic dialect to be filmed at this specific historical site. The song "Seçim Zamanı" was the starting point for the "Diren Karadeniz" (Resist Black Sea) project, in which 24 artists participated, highlighting environmental, social, and cultural issues of the region. In 2012, he created the television show "Kalandar", focusing on the traditional music of the Black Sea. Many of his songs, both traditional and personal creations, have been used in television series, film productions, and documentaries. In 2013, he released his second album titled "Santa", inspired by the historical Pontic community of Santa in the Gümüşhane region. The album includes well-known songs such as "Eski Yar", "Felek", "Beşikdüzü", "Karadeniz", "Tonton", "Yaban Eller", "Kaderim Böyle İmiş", and "Görele Horonu". His collaborations with Giorgos Ioannidis on the song "Maçka Trigona" and with Eirontina Kandrali on "Kelebek" also stand out. In 2016, the album "Romeika" was released simultaneously in Greece and Turkey, a work dedicated exclusively to the Pontic dialect. The aim of the album was to highlight this linguistic and cultural heritage and to challenge the stereotypes surrounding it in Turkey. Pela (Pelagia) Nikolaidou participated in the album, while Vahit Tursun, author of the Romeika Pontic dictionary, recited his poem "To chorion m’ nomizo". The illustrations in the booklet were created by writer and painter Muzaffer Oruçoğlu. The only music video of the album was for the song "Laison" and was filmed in Istanbul. In 2017, he composed the official anthem for the Trabzonspor football club for its 50th anniversary. In 2018, he released his fourth album titled "Momoyer", a name that refers to Momogeri, the traditional Pontic folk theatre and winter custom rituals of Trabzon. Notable songs from the album include "Bir Baktım", which was accompanied by his first video featuring traditional dance, "Senan Kardian Apes", filmed at the historical Cape Jason (Yason Burnu), "Uzungöl Şerah", carrying an ecological message for the protection of the Uzungöl area, as well as "Dünya", "Kanlı Hemşin", "Memleket", "Ah Almanya", and "Karayemiş Ağacı". Throughout his artistic career, he has collaborated with important musicians and creators, such as the prominent Pontic lyra player Sait Uçar, the master of the Pontic lyra Matthaios Tsahouridis, Babis Kemanetzidis, Christoforos Kosmidis, Dimitris Karasavvidis, and Giannis Gosios. Of particular importance was his collaboration with Mikail Aslan, a musician focused on Zaza culture, on the song "Hal Yamano". This creation constituted one of the first organized musical bridges between the Pontic and Zazaki cultural traditions, with filming taking place in Trabzon, Rize, and Tunceli. This was followed by the recording of the song "Laze Mı" in the Zazaki language. He has also collaborated with artists such as Hüsnü Arkan and the band Kardeş Türküler. In the following years, he continued his discographical activity with digital releases and singles, such as "Aşk Denizi", "Akşam Oldu Karanlık", "Seni de Unuturum", "Kalanima Deresi", and others. In 2025, he released the album "Hobur", continuing his involvement with ethnic music and the promotion of different linguistic and cultural traditions. In 2026, he collaborated with Ali Doğan Gönültaş on the song "Xıme" in the Zazaki language and released a cover of the traditional song "Kimliğim Dünyalı Vatanım Evren", with lyrics and music by Ozan Şahturna. Apolas Lermi continues his artistic activity to this day through concerts, new releases, collaborations, and projects focusing on the traditional music of the Black Sea, making a significant contribution to the preservation and dissemination of the Pontic dialect and the cultural heritage of Pontus. At the same time, through his music, he has highlighted social and environmental issues, which has occasionally sparked reactions and posed challenges in his artistic career. 🇹🇷 Apolas Lermi (gerçek adı Abdurrahman Lermi), 1984 yılında Trabzon ilinin Tonya ilçesinde doğmuş olup, Karadeniz geleneksel müziği alanında kendine özgü bir yere sahip olan Türk şarkıcı, müzisyen ve söz yazarıdır. 10 yaşındayken ailesiyle birlikte İstanbul’a taşınmış, ancak doğduğu yerle olan bağlarını hiçbir zaman koparmamıştır. Sanatçı adı olan "Apolas", arkadaşlarının kendisine taktığı bir lakaptan gelmektedir. Müziğe ilk adımlarını bağlama çalarak atmış, ardından klasik gitar, elektro gitar ve Karadeniz kemençesi öğrenmiştir. Müzikal yolculuğu, onu Karadeniz bölgesinin kültürel köklerini araştırmaya yöneltmiş; özellikle Karadeniz Rumcası (Romeika) ve Trabzon-Pontus müzik geleneği üzerine yoğunlaşmıştır. 2011 yılında, Karadeniz kültürüne ithaf ettiği "Kalandar" adlı ilk albümünü çıkarmıştır. Albümde geleneksel şarkıların yanı sıra, bölgede unutulmaya yüz tutmuş Karadeniz Rumcası (Romeika) dilinde eserler de yer almaktadır. "Kalandar" kelimesi, eski halk takviminin ilk ayını ifade etmekte olup 13 ve 14 Ocak tarihlerindeki geleneksel kutlamalarla bağdaştırılmaktadır. Albümün en bilinen şarkıları arasında "Mektup", "Ağapo Se" (Seni Seviyorum), "Yağmur", "Seçim Zamanı" ve "Agasar Horon" yer almaktadır. "Ağapo Se" şarkısının klibi tarihi Sümela Manastırı’nda çekilmiş olup, bu tarihi mekanda Romeika dilinde çekilen ilk müzik klibi olma özelliğini taşımaktadır. "Seçim Zamanı" şarkısı, bölgenin çevresel, sosyal ve kültürel sorunlarına dikkat çeken ve 24 sanatçının katılımıyla gerçekleştirilen "Diren Karadeniz" projesinin başlangıç noktası olmuştur. 2012 yılında, Karadeniz geleneksel müziğini konu alan "Kalandar" adlı televizyon programını hazırlayıp sunmuştur. Gerek geleneksel gerekse kendi bestelerinden oluşan pek çok şarkısı televizyon dizilerinde, sinema filmlerinde ve belgesellerde kullanılmıştır. 2013 yılında, Gümüşhane bölgesindeki tarihi bir yerleşim olan Santa’dan esinlenerek hazırladığı "Santa" adlı ikinci albümünü piyasaya sürmüştür. Albümde "Eski Yar", "Felek", "Beşikdüzü", "Karadeniz", "Tonton", "Yaban Eller", "Kaderim Böyle İmiş" ve "Görele Horonu" gibi bilinen şarkılar yer almaktadır. Ayrıca bu albümde Giorgos Ioannidis ile seslendirdiği "Maçka Trigona" ve Eirontina Kandrali ile yaptığı "Kelebek" düetleri öne çıkmaktadır. 2016 yılında, tamamen Romeika diline adanmış bir çalışma olan "Romeika" albümünü Yunanistan ve Türkiye’de eş zamanlı olarak yayınlamıştır. Albümün amacı, bu dilsel ve kültürel mirası ön plana çıkarmak ve Türkiye’de bu dile karşı var olan kalıplaşmış yargıları sorgulamaktı. Albüme Pela (Pelagia) Nikolaidou katkıda bulunurken, Romeika sözlüğünün yazarı Vahit Tursun da "To chorion m’ nomizo" (Köyüm Sanırım) adlı şiirini seslendirmiştir. Albüm kitapçığındaki çizimler yazar ve ressam Muzaffer Oruçoğlu’na aittir. Albümün tek video klibi, İstanbul’da çekilen "Laison" şarkısına olmuştur. 2017 yılında, Trabzonspor Kulübü’nün kuruluşunun 50. yılı dolayısıyla resmi Trabzonspor marşını bestelemiştir. 2018 yılında, adını Trabzon’un geleneksel kış ritüelleri ve halk tiyatrosu olan Momoyerlerden (Momogeri) alan "Momoyer" adlı dördüncü albümünü yayınlamıştır. Albümden, ilk kez geleneksel dans klibi çektiği "Bir Baktım", tarihi Yason Burnu’nda klibi çekilen "Senan Kardian Apes", Uzungöl bölgesinin korunmasına yönelik ekolojik bir mesaj içeren "Uzungöl Şerah" şarkılarının yanı sıra "Dünya", "Kanlı Hemşin", "Memleket", "Ah Almanya" ve "Karayemiş Ağacı" gibi eserler ön plana çıkmıştır. Sanat hayatı boyunca, Karadeniz kemençesinin usta ismi Sait Uçar, kemençe virtüözü Matthaios Tsahouridis, Babis Kemanetzidis, Christoforos Kosmidis, Dimitris Karasavvidis ve Giannis Gosios gibi önemli müzisyen ve sanatçılarla iş birlikleri yapmıştır. Zaza kültürü odaklı müzik yapan Mikail Aslan ile gerçekleştirdiği "Hal Yamano" şarkısı özel bir önem taşımaktadır. Trabzon, Rize ve Tunceli’de klipleri çekilen bu çalışma, Karadeniz ve Zaza kültürel gelenekleri arasında kurulan ilk planlı müzikal köprülerden biri olmuştur. Bunu Zazaca dilinde kaydedilen "Laze Mı" şarkısı izlemiştir. Ayrıca Hüsnü Arkan ve Kardeş Türküler grubu gibi sanatçılarla da ortak projelerde yer almıştır. Sonraki yıllarda müzikal çalışmalarına "Aşk Denizi", "Akşam Oldu Karanlık", "Seni de Unuturum", "Kalanima Deresi" gibi dijital tekliler ve single’lar ile devam etmiştir. 2025 yılında, etnik müzik alanındaki çalışmalarını sürdürdüğü ve farklı dilsel ve kültürel gelenekleri ön plana çıkardığı "Hobur" albümünü yayınlamıştır. 2026 yılında Ali Doğan Gönültaş ile Zazaca dilindeki "Xıme" şarkısında düet yapmış ve sözü ile müziği Ozan Şahturna’ya ait olan "Kimliğim Dünyalı Vatanım Evren" adlı geleneksel eserin cover versiyonunu yayınlamıştır. Apolas Lermi, günümüzde de konserler, yeni yayınlar, iş birlikleri ve Karadeniz geleneksel müziğine odaklanan projeler aracılığıyla sanatsal faaliyetlerini sürdürmekte, Romeika dilinin ve Karadeniz kültürel mirasının yaygınlaştırılmasına önemli katkılarda bulunmaktadır. Aynı zamanda müzik yoluyla sosyal ve çevresel sorunları dile getirmesi, zaman zaman tepkilere yol açmış ve sanat yolculuğunda çeşitli zorluklarla karşılaşmasına neden olmuştur.