Στιχουργοί: Παραδοσιακό
Συνθέτες: Παραδοσιακό
Γουλία λάχανα μαειρεύ’
η γιάγια μ’, η Μαρία
Γουρπάν’ σ’ ατέν να ’ίνουμαι,
’φτάει ατα μερακλία
Ε! Ν’ αϊλί που ’κ’ ευρέθεν!
Έλα Γιάννε! Ντως!
Λάχανα μαύρα σύρ’ απέσ’,
πιπέρ’ άμον φωτία
και τοπλαεύκουν σο τραπέζ’
εφτά-οχτώ παιδία
Αρ’ ατό έν’, Ασλανίδη! Χόπα!
Τα μιλιαστά¹ τη γιάγιας ι-μ’
τον πάππο μ’ παλαλών’νε
Παίρ’νε͜ ατον πάγ’νε σα παλαιά,
την καρδι͜άν ατ’ ματών’νε
Η καλομάνα μ’ μαειρεύ’,
ο πάππο μ’ παλαλούται
Αροθυμά τη μάναν ατ’
και η γούλα τ’ γομούται
Ας ση Ραχιά² όντες δι͜αβαίντς
έλα ας σ’ Ακριβεσσάντων
Η καλομάνα μ’ μαειρεύ’
άμον τοι Πιστοφάντων| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλευση |
|---|---|---|---|
| αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| άμον | σαν, όπως, καθώς | ἅμα |  |
| απέσ’ | μέσα | ||
| αρ’ | εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha | ἄρα | |
| αροθυμά | νοσταλγεί | ||
| ας σ’ | (ας σου) από του, από τότε που/αφότου • (ας σο) από το/τα • (ας σοι) από τους | ||
| ατα | αυτά | ||
| ατέν | αυτήν | ||
| ατό | αυτό | ||
| γομούται | γεμίζει, βουρκώνει, κομπιάζει | ||
| γούλα | λαιμός | gula |  |
| γουλία | μαύρα λάχανα και φασόλια | ||
| γουρπάν’ | θυσία | kurban/ḳurbān |   |
| δι͜αβαίντς | (για τόπο) περνάς, διασχίζεις, (για χρόνο) περνάς | διαβαίνω | |
| έν’ | είναι | ||
| ευρέθεν | βρέθηκε | ||
| ’ίνουμαι | γίνομαι | ||
| ’κ’ | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| καλομάνα | γιαγιά | ||
| μαειρεύ’ | μαγειρεύει | ||
| μερακλία | με μεράκι, με ιδιαίτερο ζήλο | meraklı/merāḳ | |
| μιλιαστά | λαχανόσουπα με φασόλια στην οποία έχει προστεθεί και λίγο αλεύρι, με άρτυμα λάδι και καυτερό πιπέρι | ||
| ν’ αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| ντως | (προστ.) χτύπα | ||
| όντες | όταν | ||
| πάγ’νε | πηγαίνουν, έφυγαν, πάνε | ||
| παιδία | παιδιά | ||
| παίρ’νε | παίρνουν | ||
| παλαλούται | τρελαίνεται | ||
| παλαλών’νε | τρελαίνουν | ||
| πάππο | παππούς | ||
| σύρ’ | σύρω/ει, τραβάω/ει, ρίχνω/ει | ||
| τοι | τους/τις | ||
| τοπλαεύκουν | μαζεύονται, συγκεντρώνονται | toplamak | |
| ’φτάει | (ευτάει) κάνει, φτιάχνει | εὐθειάζω | |
| χόπα | χαρωπά, ζωηρά (επιφώνημα χορού) | hoppa (ονοματοποιητική λέξη «ήχος παιδιού που πηδά») |
| Κείμενο | Επεξήγηση | Ετυμ. Ρίζα | Προέλ. |
|---|---|---|---|
| αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| άμον | σαν, όπως, καθώς | ἅμα | |
| απέσ’ | μέσα | ||
| αρ’ | εισάγει ή τονίζει πρόταση με ποικίλες σημασιολογικές αποχρώσεις: λοιπόν, άρα, έτσι, επομένως, δηλαδή, τέλος πάντων, τώρα, άντε, με χροιά παρότρυνσης ή επίγνωσης, όπως το τουρκ. ha | ἄρα | |
| αροθυμά | νοσταλγεί | ||
| ας σ’ | (ας σου) από του, από τότε που/αφότου • (ας σο) από το/τα • (ας σοι) από τους | ||
| ατα | αυτά | ||
| ατέν | αυτήν | ||
| ατό | αυτό | ||
| γομούται | γεμίζει, βουρκώνει, κομπιάζει | ||
| γούλα | λαιμός | gula | |
| γουλία | μαύρα λάχανα και φασόλια | ||
| γουρπάν’ | θυσία | kurban/ḳurbān | |
| δι͜αβαίντς | (για τόπο) περνάς, διασχίζεις, (για χρόνο) περνάς | διαβαίνω | |
| έν’ | είναι | ||
| ευρέθεν | βρέθηκε | ||
| ’ίνουμαι | γίνομαι | ||
| ’κ’ | δεν | οὐκί<οὐχί | |
| καλομάνα | γιαγιά | ||
| μαειρεύ’ | μαγειρεύει | ||
| μερακλία | με μεράκι, με ιδιαίτερο ζήλο | meraklı/merāḳ | |
| μιλιαστά | λαχανόσουπα με φασόλια στην οποία έχει προστεθεί και λίγο αλεύρι, με άρτυμα λάδι και καυτερό πιπέρι | ||
| ν’ αϊλί | αλίμονο!, συμφορά! | ||
| ντως | (προστ.) χτύπα | ||
| όντες | όταν | ||
| πάγ’νε | πηγαίνουν, έφυγαν, πάνε | ||
| παιδία | παιδιά | ||
| παίρ’νε | παίρνουν | ||
| παλαλούται | τρελαίνεται | ||
| παλαλών’νε | τρελαίνουν | ||
| πάππο | παππούς | ||
| σύρ’ | σύρω/ει, τραβάω/ει, ρίχνω/ει | ||
| τοι | τους/τις | ||
| τοπλαεύκουν | μαζεύονται, συγκεντρώνονται | toplamak | |
| ’φτάει | (ευτάει) κάνει, φτιάχνει | εὐθειάζω | |
| χόπα | χαρωπά, ζωηρά (επιφώνημα χορού) | hoppa (ονοματοποιητική λέξη «ήχος παιδιού που πηδά») |
¹ Για τα μιλιαστά λάχανα δες και http://www.kotsari.com/laografia/142-pontiaki-kouzina-pontiaka-edesmata-pontiaka-fagita ² Παλιά ονομασία του χωριού Ράχη Ημαθίας
Με την ευγενική χορηγία φιλοξενίας της 